Bàn luận: “Tôi biết rằng tôi không biết gì cả.” – Socrates

 

“Tôi biết rằng tôi không biết gì cả.” – Socrates

Thầy Hưng bàn vài điều cùng bạn

Chào bạn, Hôm nay thầy muốn cùng bạn dừng lại một chút để nói về câu nói nổi tiếng nhất của triết gia Socrates: “Tôi biết rằng tôi không biết gì cả.” Câu này nghe thì ngược đời, nhưng lại là một trong những tư duy mạnh mẽ nhất mà thầy từng thấy có thể thay đổi cách chúng ta học, cách chúng ta dạy con và cách chúng ta sống.

1. Câu nói này thực sự có ý nghĩa gì?

Socrates không hề tự hạ thấp mình. Ông đang nói một chân lý rất lớn: Càng biết nhiều, càng nhận ra mình còn biết quá ít. Người tự cho mình “biết hết” thường dừng học hỏi. Còn người nhận ra “mình chưa biết gì” lại chính là người mở toang cánh cửa tri thức.

Khoa học hiện đại cũng chứng minh điều tương tự. Theo nghiên cứu của Đại học Harvard (2018), những người có “hiệu ứng Dunning-Kruger” – tức tự tin thái quá vào kiến thức hạn hẹp của mình – thường đạt kết quả học tập và công việc thấp hơn hẳn so với những người khiêm tốn nhận ra giới hạn của bản thân.

Link tham khảo: https://www.health.harvard.edu/blog/the-dunning-kruger-effect-why-incompetence-often-feels-like-confidence-2020010418636

2. Tại sao câu nói này lại quan trọng với học sinh?

Bạn ạ, thầy gặp rất nhiều em lớp 8, lớp 9 tự tin nói: “Chắc chắn đề thi sẽ ra thế này”, “Môn này con giỏi rồi, không cần học nữa”. Kết quả? Khi đề thi thay đổi một chút, các em hoang mang, điểm tụt dốc.

Ngược lại, những em hay nói: “Con chưa hiểu lắm ạ”, “Con làm sai ở đâu thầy chỉ giúp con với”… thường là những em tiến bộ nhanh nhất, điểm số cao bền vững nhất.

Vì sao? Vì các em ấy không sợ thừa nhận mình chưa biết. Thừa nhận “chưa biết” chính là bước đầu tiên để thực sự biết.

3. Với phụ huynh, câu nói này nhắc nhở điều gì?

Thầy từng nghe rất nhiều bố mẹ nói: “Con nhà người ta học giỏi thế, sao con mình không được như vậy?” Hoặc: “Mình ngày xưa học cũng bình thường mà vẫn thành công, giờ ép con làm gì?”

Những câu đó, dù xuất phát từ tình yêu thương, lại vô tình mang một thông điệp: “Bố mẹ đã biết hết rồi, con chỉ cần nghe theo là được.”

Nhưng bạn ơi, thế giới hôm nay thay đổi quá nhanh. Những gì bố mẹ biết ngày xưa có thể đã… không còn đúng nữa. Thầy thấy nhiều phụ huynh thành công nhất trong việc đồng hành cùng con là những người dám nói với con: “Bố/mẹ cũng không biết cách học môn này hiệu quả nhất, chúng ta cùng tìm hiểu nhé!”

Câu nói đó không làm bố mẹ mất uy quyền. Ngược lại, nó dạy con một bài học lớn: người lớn cũng vẫn đang học mỗi ngày.

4. Làm thế nào để sống cùng tinh thần “Tôi không biết gì cả”?

Thầy gợi ý bạn và các con thử áp dụng 4 thói quen nhỏ sau:

1. Thay “Mình biết rồi” bằng “Mình muốn hiểu sâu hơn” Khi con nói “Con biết làm bài này rồi”, bạn hãy nhẹ nhàng hỏi: “Con thử giải thích cho bố/mẹ nghe xem nào?”. Nhiều khi các con sẽ phát hiện… mình chưa thực sự hiểu.
2. Đặt câu hỏi thay vì đưa đáp án ngay Phương pháp Socrates gọi là “Maiêu-tíc” (phương pháp đặt câu hỏi). Thầy vẫn dùng hàng ngày trong lớp. Thay vì nói “Sai rồi, phải thế này”, thầy hỏi: “Con nghĩ nếu làm cách khác thì kết quả sẽ thay đổi thế nào?”. Các con tự tìm ra lỗi và nhớ mãi.
3. Đọc thêm một nguồn nữa, dù đã chắc chắn Trên Wikipedia có câu: “The more I learn, the more I realize how much I don’t know.” (Albert Einstein). Link: https://en.wikipedia.org/wiki/Dunning%E2%80%93Kruger_effect (cùng bài nghiên cứu đã nhắc ở trên)
4. Khen con vì “dám không biết” Thay vì chỉ khen “Giỏi quá!”, hãy thử: “Thầy thấy con rất dũng cảm khi dám nói con chưa hiểu, đó chính là cách con giỏi lên đấy!”

Lời kết từ thầy Hưng

Bạn thân mến, câu nói “Tôi biết rằng tôi không biết gì cả” không phải là sự khiêm nhường giả tạo. Đó là sự tự tin cao nhất: tự tin rằng mình luôn có thể học thêm, luôn có thể tốt hơn hôm qua.

Thầy không dám nhận mình hiểu hết câu nói của Socrates. Thầy chỉ biết rằng, mỗi lần nhớ đến nó, thầy lại thấy mình cần phải học nhiều hơn, lắng nghe các con nhiều hơn, và khiêm tốn hơn.

Còn bạn thì sao? Hôm nay, có điều gì bạn từng nghĩ mình “biết chắc rồi” nhưng thực ra vẫn muốn tìm hiểu thêm không?

Hãy chia sẻ với thầy ở phần bình luận nhé. Thầy luôn ở đây, cùng bạn và các con… học tiếp.

Trân trọng, Thầy Hưng

Một vài nguồn thầy đã dùng trong bài:

1. Harvard Health – Dunning-Kruger effect: https://www.health.harvard.edu/blog/the-dunning-kruger-effect-why-incompetence-often-feels-like-confidence-2020010418636
2. Stanford Encyclopedia of Philosophy – Socrates: https://plato.stanford.edu/entries/socrates/
3. BBC Future – The more you learn, the less you think you know: https://www.bbc.com/future/article/20190723-the-more-you-learn-the-less-you-think-you-know